De SBAR-methode: wat het betekent en hoe je het gebruikt

Wat betekent SBAR?

SBAR is een afkorting van de vier stappen, in de volgorde waarin je ze uitspreekt:

• S · Situation (situatie): wat is er nu aan de hand, over wie bel je, en wat heb je gemeten?
• B · Background (achtergrond): de opnamereden, de relevante voorgeschiedenis en medicatie.
• A · Assessment (beoordeling): wat denk jij dat er speelt, of wat je ziet als je het niet weet.
• R · Recommendation (aanbeveling): wat wil je dat er gebeurt, en wanneer.
• R · Repeat-back (herhaling, bij SBARR): je herhaalt de gemaakte afspraken, zodat beide kanten hetzelfde onthouden.

Wanneer gebruik je SBAR?

Bij elk overleg waarin de ander snel een compleet beeld nodig heeft: een telefoontje naar de dienstdoende arts bij een verslechterende patiënt, de melding aan het spoedinterventieteam, de dienstoverdracht, een overplaatsing naar een andere afdeling en het overleg met de huisarts of de specialist ouderengeneeskunde vanuit de wijk of het verpleeghuis. De structuur is steeds dezelfde; alleen de lengte verschilt.

Als verpleegkundige of verzorgende gebruik je de SBAR-methodiek in het ziekenhuis net zo goed als in de wijk. Voor de psychiatrie en de GGZ staat op de achterkant van de kaart een eigen versie. Ook een afwijkende labwaarde of een verandering in gedrag kun je in deze volgorde doorgeven.

De SBAR-methode uitgelegd: wat zeg je bij S, B, A en R?

Het werkt door de volgorde. De arts hoort eerst wat er nu aan de hand is, dan de context, dan jouw inschatting en dan wat je van hem verwacht. Op de voorkant van de SBAR-kaart staat per stap een zin die je letterlijk kunt uitspreken; de cursieve delen vul je in. De repeat-back staat er als aanvullend blok onder.

In de Situation zitten de metingen die relevant zijn voor dit telefoontje; hoe lang dat blok is, verschilt per situatie. Noem de EWS én de losse parameters: de EWS is een samengestelde score, en welke parameters en grenswaarden erin zitten verschilt per instelling. Heb je de vitale functies paraat, dan hoef je in de rest van het gesprek alleen nog te duiden en te vragen.

Gratis SBAR-formulier om te printen

Wil je het gesprek op papier voorbereiden, print dan het SBAR-formulier voor de somatiek (pdf) of het SBAR-formulier voor de psychiatrie (pdf). Ze volgen dezelfde indeling als de kaart. Een ingevuld voorbeeld staat bij de stageformulieren. Werkt je opleiding of afdeling met een SBAR-formulier dat anders is ingedeeld, volg dan dat formulier.

SBAR voorbeeld: de arts bellen over een patiënt die achteruitgaat

Mevrouw Bakker, 68 jaar, dag 1 na een heupoperatie. Je meet een EWS van 5 en belt de dienstdoende arts. Zo klinkt dat in SBAR-volgorde.

De arts weet na de eerste zin over wie het gaat, na de Situation wat er speelt en hoe ernstig het is, en na de Recommendation wat je van hem verwacht. De zuurstof gaat hier omhoog omdat de arts dat in het gesprek heeft afgesproken, niet op eigen initiatief. De repeat-back voorkomt dat jullie met twee verschillende afspraken ophangen.

SBAR bij de overdracht: zo draag je een patiënt over aan je collega

Bij de dienstoverdracht gebruik je SBAR om je patiënten over te dragen, in een kortere vorm. Per patiënt: de situatie van dit moment, de relevante achtergrond, wat jij ervan vindt en wat er in de volgende dienst moet gebeuren. De repeat-back wordt dan het moment waarop je collega de openstaande acties benoemt. Veel afdelingen hebben daar een eigen overdrachtsformat voor; volg dat, en gebruik SBAR als volgorde binnen dat format.

Dezelfde casus, aan het eind van de avonddienst. De arts heeft mevrouw Bakker gezien en jij draagt haar over aan je collega van de nacht.

De tijden en grenzen in dit voorbeeld zijn de afspraken met deze arts. Wat bij jouw patiënt geldt, bepalen de arts en het protocol van je afdeling.

Bereid je de overdracht op papier voor, dan helpt de brainsheet: een notitieblok met per patiënt één vel, ingedeeld volgens de SBAR. Een SBAR-rapportage is vooral mondeling. Voor wat je in het dossier rapporteert, is er SOAP.

SBAR in de psychiatrie en GGZ

Op de achterkant van de kaart staat de variant voor de psychiatrie. De vier stappen zijn dezelfde; de inhoud pas je aan de situatie aan: het onderwerp van het overleg, de psychiatrische toestand, risico's en gedrag, medicatie, je eigen indruk en wat de omgeving vertelt. Somatische parameters horen erbij als ze relevant zijn.

In de Assessment hoef je geen diagnose te geven. "Ik weet niet precies wat er speelt, maar ik maak me zorgen omdat de patiënt sinds vanmiddag duidelijk achteruitgaat" is sterker dan alleen "ik vertrouw het niet": je benoemt wat je observeert en waarom het je zorgen baart. Een heteroanamnese, wat familie, medebewoners of de begeleiding hebben gezien, is waardevol wanneer de patiënt zelf geen betrouwbaar of volledig beeld kan geven.

Een voorbeeld met de zinnen van de achterkant. Je werkt op een opnameafdeling en belt 's avonds de dienstdoende arts over meneer Smit, 54 jaar.

SBARR: de SBAR-methode met repeat-back

SBAR is een communicatiemethode met vier letters. De repeat-back is een aanvulling: tel je hem als aparte letter mee, dan schrijf je SBARR. Op de kaart staat hij aan beide kanten onder de Recommendation. Bij de somatiek zeg je “We hebben afgesproken dat”, met wie wat doet en wanneer, en noteer je de afspraken op het afsprakenblad. Bij de psychiatrie begint de zin met “Samenvattend hebben we afgesproken dat”. Zo hoort de ander nog één keer wat jij hebt begrepen, en kun je een misverstand nog in hetzelfde gesprek rechtzetten.

ISBAR, en met de repeat-back ISBARR, is een variant met een I van Identificatie vooraan: wie je bent en over wie je belt.

SBAR, ABCDE en de EWS: wat hoort waar?

Op de kaart noem je in de Situation de vitale functies en de EWS-score. Met de EWS zie je dat er iets mis is en hoe snel je moet handelen; wanneer je belt, staat in het protocol van je afdeling. Met de ABCDE-methodiek zoek je wat er mis is en wat je als eerste doet. Wat je daarbij vindt, levert de informatie voor je Assessment. De rest van je SBAR vul je in met de zinnen van de kaart. Hoe je van wat je ziet tot een werkhypothese komt, lees je bij klinisch redeneren.

Waar het vaak misgaat

1. Beginnen bij de Background

Veel mensen vertellen chronologisch: de opname, de operatie, hoe de dag verliep. De arts wacht dan een halve minuut op de reden van je telefoontje. Begin met wat er nu aan de hand is en wat je gemeten hebt; de context komt daarna. Als je merkt dat je met een verhaal begint, stop dan en zeg: het probleem waar ik over bel is.

2. De Recommendation weglaten

Veel telefoontjes eindigen na de Assessment met een stilte, in de hoop dat de arts zelf concludeert wat er moet gebeuren. Zeg wat je wilt en wanneer: nu langskomen, binnen een bepaalde tijd langskomen, of beleid maken. En vraag wat je in de tussentijd zelf kunt doen. Je hoeft de behandeling niet te bedenken, wel de urgentie te benoemen.

3. Geen repeat-back

Zonder herhaling zitten de afspraken in twee hoofden, en die onthouden niet hetzelfde. Herhaal wie wat wanneer doet, en zet het daarna op het afsprakenblad. Dan weet ook je collega van de volgende dienst bij welke waarden er opnieuw gebeld moet worden.

Wat is het doel van de SBAR-methode?

Een arts die wordt gebeld, heeft twee dingen nodig: een inschatting van de urgentie en de informatie om de situatie klinisch te beoordelen en beleid te bepalen. Met SBAR krijgt hij beide, in de volgorde waarin hij zelf ook redeneert. Voor jou scheelt het denkwerk op een druk moment: je hoeft niet te bedenken wat je gaat vertellen, alleen wat je invult.

• Noem de EWS én de losse parameters die het getal maken; een score zonder toelichting zegt weinig, en welke parameters erin zitten verschilt per instelling.
• Zeg het als je iets niet weet, en zeg erbij wat je ziet. “Ik weet niet wat het is, maar ze gaat sinds vanmiddag duidelijk achteruit” is een bruikbare Assessment.
• Vraag altijd om een concrete afspraak: wanneer komt de arts, en bij welke waarden bel je opnieuw.