ECG-elektrodes plaatsen: waar ze komen en welke kleur waar hoort

Bij het plakken van een ECG gaat het vaak mis met de hoogte van V1 en V2, of worden de armen verwisseld. De ECG-zakkaart zet alle tien plekken, de kleuren en de aandachtspunten op één kaartje dat je naast de patiënt kunt houden.

Wat is een ECG en welke elektrodes plak je?

Een ECG, elektrocardiogram of hartfilmpje, legt de elektrische activiteit van het hart vast. Voor een standaard ECG met twaalf afleidingen plak je tien elektrodes in twee groepen:

• Borstelektrodes V1 tot en met V6: zes plakkers op de borstkas, van V1 rechts naast het borstbeen tot V6 opzij in de axillairlijn, op dezelfde hoogte als V4.
• Extremiteitselektrodes R, L, N en F: vier plakkers op armen en benen, elk met een eigen kleur.

Het apparaat maakt uit de signalen van die elektrodes de twaalf afleidingen; N is de neutrale elektrode en telt daarin niet mee. Ligt een elektrode een intercostaalruimte te hoog of zit een kabel aan de verkeerde arm, dan kan de vorm van het ECG veranderen. Dat lijkt soms op een afwijking die er niet is, of verbergt er juist een.

Wanneer maak je een ECG?

Een ECG maak je op aanvraag van de arts of volgens het protocol van je afdeling, bijvoorbeeld bij pijn op de borst, hartkloppingen, een onregelmatige pols, voor een operatie of bij medicatie die het hartritme kan beïnvloeden. Welke klachten een direct ECG vragen en wie het beoordeelt, verschilt per instelling. Het beoordelen van het ECG staat niet op deze kaart; die gaat over het maken.

Waar plak je de ECG-elektrodes op de borst? V1 tot V6

De tabel volgt de voorkant van de kaart. V3 en V5 liggen halverwege twee andere elektrodes. Daarom zoek je in de praktijk eerst V1, V2, V4 en V6 op en vul je V3 en V5 daarna in.

Zo houd je V1 tot V6 op de goede plek

De intercostaalruimte is de zachte groeve tussen twee ribben. V1 en V2 liggen in dezelfde ruimte: V1 direct rechts en V2 direct links naast het borstbeen. V4 zit een ruimte lager, recht onder het midden van het sleutelbeen. Tussen die twee vul je V3 in. V5 en V6 liggen op dezelfde hoogte als V4 en lopen dus recht opzij, niet schuin omhoog naar de oksel. Met axillairlijn bedoelen richtlijnen de lijn recht onder het midden van de oksel, de midaxillairlijn.

ECG-kleuren: welke plakker komt waar op armen en benen?

Bij het ECG plakken heeft op de extremiteiten elke elektrode een letter en een kleur. Op de afdeling heet dat vaak de kleuren van de ECG-afleidingen, maar de kleur hoort bij de elektrode; de afleidingen rekent het apparaat zelf uit. De kaart geeft voor elke elektrode twee mogelijke plekken: rood en geel op de arm of de schouder, zwart en groen op de voet of het bovenbeen.

Welke van de twee plekken je kiest, staat in het protocol van je afdeling. Volgens de richtlijnen voor het maken van een ECG kan een plek hoger op arm of been, zoals de schouder of het bovenbeen, de vorm van het ECG veranderen. Kies daarom bij een volgend ECG dezelfde plek en zet op het ECG waar de elektrodes zaten, zodat de arts daar rekening mee kan houden. Plak bij voorkeur op zacht weefsel en niet op een uitstekend bot.

Ezelsbruggetje voor de ECG-kleuren

Het ezelsbruggetje op de kaart is: rechts (rood) is een roos boven de aarde (zwart). Zon (geel) boven het gras (groen).

Sta je naast het bed, denk dan in twee kolommen. Rechts van de patiënt staat de roos met de aarde eronder: rood op de arm of schouder, zwart op de voet of het bovenbeen. Links staat de zon boven het gras: geel boven, groen onder. Let op dat je rechts en links van de patiënt neemt en niet die van jezelf. Sta je aan het voeteneind, dan is de rechterkant van de patiënt jouw linkerkant.

ECG maken: zo bereid je de patiënt en de huid voor

De achterkant van de kaart geeft drie aandachtspunten voor het maken van een ECG:

1. Laat de patiënt liggen met de armen ontspannen langs het lichaam, en ontbloot de plekken waar de elektrodes komen.
2. Sluit de elektrodes aan en scheer zo nodig haren weg waar de elektrodes niet goed plakken.
3. Plakken ze niet door bodylotion, maak de plek dan schoon met een gaasje alcohol.

Vertel vooraf wat je gaat doen. Een zin als ‘Ik plak wat stickers op uw borst, armen en benen. Als ze zitten, vraag ik u even stil te liggen en niet te praten. De opname zelf duurt maar een paar tellen.’ scheelt vaak een tweede opname. Laat de huid na de alcohol drogen voordat je plakt. Let op de privacy: dek af wat je niet nodig hebt en doe het gordijn dicht.

Storing op het ECG: vijf oorzaken en wat je eraan doet

Onder ‘Storing in de geleiding kan komen door’ noemt de kaart vijf oorzaken. Loop ze na voordat je op start drukt:

• Beugel-BH: de metalen beugel ligt vlak bij de borstelektrodes. Vraag of de patiënt de BH wil uitdoen of losmaken.
• Voeten tegen het voeteneind van het bed: wie zich met de voeten afzet, spant de spieren aan. Help de patiënt iets hoger in bed of zorg dat de voeten los van het voeteneind liggen.
• Praten: ook zachtjes praten kan spieractiviteit op het ECG geven. Vraag om tijdens de opname even stil te zijn.
• Bewegingen en tremoren: trillen, rillen of onrustig liggen geeft een golvende of rafelige lijn. Een deken bij kou of een kussen onder de armen kan helpen.
• Horloge: doe een horloge af, zeker als het dicht bij een elektrode of kabel zit.

Geef je het ECG door aan de arts, vertel dan ook wat je bij de patiënt merkt en meet: klachten, pols en bloeddruk. De SBAR helpt je dat in een vaste volgorde te zeggen, en bij een patiënt die achteruitgaat begin je met de ABCDE. De normaalwaarden van de vitale functies staan in een apart artikel.

Voorbeeld: een ECG plakken, stap voor stap

Alle plekken, kleuren en storingsbronnen staan op de ECG-zakkaart, voor aan je uniform, los of in een Set van 5. Volg bij het maken van een ECG het protocol van je afdeling.