Het TIME-model in de wondzorg: betekenis, rapportage en het WCS-model

Wat betekent het TIME-model in de wondzorg?

TIME is een Engelse afkorting. Op de voorkant van de kaart Wondzorg: TIME & WCS staat achter elke letter de betekenis in het Nederlands:

• T · Tissue (weefsel): welke kleur en welk weefsel zie je in het wondbed, hoe groot en hoe diep is de wond, en waar zit hij?
• I · Infection (infectie): zijn er tekenen van infectie of ontsteking, en is dat anders dan de vorige keer?
• M · Moisture (vocht): is de wond nat, vochtig of droog, en wat doet het wondvocht met het verband en de huid eromheen?
• E · Edge (wondranden): zijn de randen intact, teruggetrokken of ondermijnd, en groeit er nieuwe huid overheen?

Wanneer gebruik je TIME en het WCS-model?

Bij elke wondbeoordeling die je rapporteert: een decubituswond, een operatiewond die niet sluit, een ulcus aan het onderbeen, een diabetische voet. TIME zorgt dat je rapportage compleet en vergelijkbaar is; het WCS-kleurenmodel helpt daarna om het behandeldoel te benoemen. Voor brandwonden en oncologische ulcera gelden aparte classificaties.

Bij welke wonden gebruik je het WCS-model?

De achterkant van de kaart noemt twee wonden waarvoor het WCS-model niet geschikt is, met een uitroepteken erachter: brandwonden en oncologische ulcera. De voorbeeldrapportage verderop gaat over een decubituswond op de stuit.

Wondbeoordeling volgens TIME: wat rapporteer je per letter?

De voorkant van de wondzorgkaart geeft per letter de punten die je beoordeelt en rapporteert. Gebruik TIME bij de wondbeoordeling en rapporteer relevante veranderingen volgens het wondbehandelplan; meet de wond volgens de afgesproken frequentie.

Een paar aanvullingen bij het rapporteren. Bij T noem je naast de kleur ook het weefseltype dat je ziet: granulatieweefsel, epitheel, fibrineus beslag of necrose, want de kleur alleen zegt niet alles. Bij I geldt dat geen enkel teken op zichzelf een infectie bewijst; groen beslag kán bij een bepaalde verwekker passen, maar dat stel je met een kweek vast, en of antibiotica nodig zijn, volgt uit de klinische beoordeling. Bij M beschrijf je behalve nat, vochtig of droog ook de hoeveelheid en het aspect van het wondvocht, lekkage door het verband en maceratie van de omliggende huid. Bij E is de vraag of het epitheel vanuit de randen over het wondbed groeit.

Onder de tabel staat op de kaart een zin die je niet mag overslaan: houd altijd rekening met onderliggende factoren zoals diabetes, recent ontvangen chemotherapie, roken, slechte voedingstoestand en bedlegerigheid. Die factoren verklaren waarom een wond die er volgens TIME netjes uitziet toch niet geneest, en horen daarom in je rapportage thuis.

Wat is het WCS-model? Rood, geel en zwart

Het WCS-model op de achterkant van de kaart classificeert het overheersende wondweefsel als rood, geel of zwart. Een wond is zelden helemaal één kleur; meestal zijn verschillende weefseltypen tegelijk aanwezig. Elke kleur heeft eigen kenmerken en een eigen behandeldoel.

Bovenaan de achterkant van de kaart staat de afkorting voluit: WCS is de Woundcare Consultant Society. Andere namen voor het model zijn WCS-classificatiemodel en kleurenmodel. Bij een wondbeoordeling met het WCS-model kijk je welke kleur in het wondbed overheerst; die kleur heb je bij de T van TIME al opgeschreven. In de tabel hieronder staan per kleur de kenmerken en het doel van de achterkant van de kaart.

Bij zwart weefsel geldt wat op de kaart staat als doel, en de weg ernaartoe bepaalt het wondbeleid: beoordeel eerst de oorzaak, de doorbloeding en de klinische situatie, want bij een slecht doorbloede wond wordt droge, stabiele necrose vaak juist droog gehouden. Of en hoe necrose wordt verwijderd, gebeurt volgens het wondbehandelplan en zo nodig in overleg met een wondconsulent of arts.

Op de kaart staan twee kanttekeningen. De meest overheersende kleur bepaalt de behandeling: een wond is zelden helemaal één kleur, dus kijk naar het grootste oppervlak en rapporteer de verdeling. Daarbij weeg je ook de oorzaak van de wond, infectie, wondvocht, wondranden, doorbloeding, druk, voeding, pijn en wat de patiënt zelf kan en wil. En het model is niet geschikt voor brandwonden en oncologische ulcera; daar gelden aparte classificaties, specifieke richtlijnen en meestal een eigen specialist.

Het model zegt bewust niets over merken of specifieke verbanden. Het geeft het doel: beschermen, reinigen, verweken of drogen. Welk product daarbij hoort, staat in het wondformularium van je instelling, en dat gaat voor.

Voorbeeld TIME-rapportage: zo rapporteer je een wond

Een TIME-rapportage is een wondrapportage waarin je per letter van TIME opschrijft wat je ziet: het weefsel, de tekenen van infectie, het vocht en de wondranden. Houd je die volgorde aan, dan schrijf je vanzelf een rapportage die de volgende dienst met de vorige kan vergelijken. Een voorbeeld bij een decubituswond op de stuit.

Rapporteren volgens TIME gaat bij elke wond op dezelfde manier; in de opleiding heet het ook rapporteren via het TIME-model. Zet bij de T het percentage per kleur, dan ziet de volgende collega welke kleur overheerst. Noem daarnaast de onderliggende factoren van de kaart die bij deze patiënt spelen, zoals diabetes of roken. In de twee voorbeelden hieronder staan ze op de laatste regel.

De voorbeelden beschrijven de wond, geen behandeling. Wat er met het zwarte weefsel op de hiel gebeurt, bepaalt het wondbehandelplan, na beoordeling van onder meer de oorzaak en de doorbloeding; zie de alinea onder de WCS-tabel. Rapporteer je in het dossier volgens SOAP, dan horen je waarnemingen en metingen volgens TIME bij de O van objectief.

Een wond meten

Meet de wond met een liniaal of meetlatje (de rand van de TIME-kaart heeft er een) en noteer lengte, breedte en diepte in centimeters. Maak een foto als dat op jouw afdeling is afgesproken, met een meetlint en datum in beeld, en sla hem op volgens de afspraak over privacy en dossier. Een foto naast de tekst laat in één oogopslag zien of de wond vooruitgaat.

Wat vaak misgaat

1. Alleen de kleur noemen, zonder maten

“Gele wond, verband gewisseld” zegt over een week niets meer. Zonder lengte, breedte en diepte kan niemand beoordelen of de wond kleiner wordt. Meet lengte, breedte en zo nodig diepte volgens de frequentie die in het wondbehandelplan of het lokale protocol is afgesproken, en schrijf de getallen op.

2. Infectiesignalen als normaal bestempelen

Een beetje roodheid rond een wond hoort erbij, wordt vaak gezegd. Maar roodheid die toeneemt, een geur die verandert of weefsel dat ineens snel bloedt, zijn signalen die je meldt, ook als je ze zelf niet verontrustend vindt. Loop de lijst onder de I op de kaart daarom elke keer af.

3. Het verband kiezen vóór de beoordeling

Hetzelfde verband pakken als gisteren gaat snel. Maar een wond die van geel naar rood is gegaan, heeft een ander doel gekregen: niet meer reinigen, maar beschermen. Beoordeel eerst volgens TIME, bepaal dan het overheersende weefsel en het doel, en kies pas daarna het product uit het formularium, passend bij de oorzaak van de wond. Bij twijfel overleg je met de wondconsulent.

• Rapporteer in de volgorde T, I, M, E, zodat rapportages vergelijkbaar zijn.
• Noem de onderliggende factoren erbij: diabetes, roken, voeding, chemotherapie, bedlegerigheid.
• Bij onvoldoende genezing of stagnatie: herbeoordeel de wond, de oorzaak en de beïnvloedende factoren, en overleg volgens het wondbehandelplan. Bij verdenking op infectie kan aanvullend onderzoek, zoals een kweek, worden overwogen.

Staat een wond stil, dan helpen de zes stappen van klinisch redeneren om na te gaan waarom. Overleg je met de wondconsulent of de arts, dan zet SBAR je verhaal in een vaste volgorde.

Beide modellen staan op één kaart, met het meetlatje op de rand. De kaart zit in de Verpleegkundigenset en de Verzorgendenset van de Set van 5, en hoort bij de vijf kaarten voor de wijkverpleging en het verpleeghuis.