ZorgZipper

Kennisbank · 7 min lezen

Checklist opname en ontslag in het ziekenhuis

Bij de opname en het ontslag van een patiënt in het ziekenhuis moet er veel tegelijk gebeuren, en juist dan vergeet je snel iets. De opname- en ontslagchecklist van ZorgZipper zet het op een rij: negen punten voor de opname en elf voor het ontslag. Hieronder per punt wat je doet en waarom, met een voorbeeld en de dingen die vaak vergeten worden.

Checklist opname: de negen stappen

De voorkant van de Opname- en ontslagchecklist volgt de volgorde van een opname: eerst de voorbereiding, dan de ontvangst, het gesprek en wat erna komt.

MomentOp de kaartWaarom
VoorbereidenLees je in alvorens je de patiënt ontvangtJe weet waarom de patiënt komt, wat er al bekend is en wat je kunt verwachten.
VoorbereidenMaak kamer/bed in orde incl. benodigde apparatuurZuurstof, uitzuiging, een monitor of een pomp staan klaar voordat de patiënt er is.
VoorbereidenRegel deurkaart, bedkaartje en polsbandjeHet polsbandje is de basis van elke controle op de juiste patiënt.
OntvangstDoe controle vitale functiesEen nulmeting: je kunt latere waarden ermee vergelijken.
OntvangstLaat arts weten dat patiënt is opgenomenDe arts kan de patiënt zien en het beleid vastleggen.
GesprekVoer opnamegesprekAfdelingsregels, anamnese met vragenlijsten en afspraken over thuismedicatie.
GesprekCheck of eventuele allergieën bekend zijn in het EPDZo voorkom je dat er een middel wordt voorgeschreven waar de patiënt allergisch voor is.
DaarnaWerk orders van de arts uitLabaanvragen, medicatie, onderzoeken en het dieet in gang zetten.
DaarnaRapporteer en vul activiteitenplan aanJe collega's van de volgende dienst weten wat er speelt en wat er gepland is.
De negen punten van de voorkant van de kaart, met het moment waarop ze aan de orde zijn.

Het opnamegesprek: wat vraag je?

Het opnamegesprek is meer dan een formulier invullen. Het is het eerste echte contact, en de patiënt is vaak gespannen. Op de kaart staan drie onderdelen:

  • Afdelingsregels: bezoektijden, maaltijden, hoe de bel werkt, wie wanneer langskomt.
  • Anamnese: de verpleegkundige anamnese, met vragenlijsten zoals de SNAQ (ondervoeding) en de Katz (hoe zelfstandig iemand is in de dagelijkse verzorging). Welke lijsten je afneemt, staat in het protocol van je afdeling.
  • Thuismedicatie: afspraken over de medicijnen die de patiënt van thuis meeneemt. Blijven ze in beheer van de patiënt, of neemt de verpleging ze over?

Voor de anamnese kun je de elf gezondheidspatronen van Gordon als leidraad gebruiken. Hoe dat werkt, lees je in het artikel over de patronen van Gordon.

Checklist ontslag: de elf stappen

De achterkant van de kaart gaat over het ontslag. Begin er niet pas mee op de dag zelf: veel punten, zoals thuiszorg of hulpmiddelen, kosten een paar dagen.

Regelen

  • Regel eventuele zorg en/of hulpmiddelen.
  • Regel vervoer. Gaat de patiënt met de ambulance, geef dan het codebeleid mee.
  • Verwijder (infuus-)lijnen.

Papieren en medicatie

  • Een actueel medicatieoverzicht.
  • Recepten.
  • De artsenbrief.
  • Een verpleegkundige overdracht, bij overplaatsing of voor de thuiszorg.
  • Een overdracht aan de paramedische disciplines, zoals de fysiotherapeut of de diëtist.

Met de patiënt

  • Uitleg over medicatie, leefregels en bij welke klachten de patiënt contact opneemt.
  • Thuismedicatie en eigen spullen mee.
  • Afspraken, zoals een controle op de polikliniek.

Verpleegkundige overdracht bij ontslag: wanneer en wat?

Een verpleegkundige overdracht schrijf je als iemand anders de zorg overneemt: de thuiszorg, een verpleeghuis of een revalidatiecentrum. Gaat de patiënt zonder zorg naar huis, dan is de artsenbrief voor de huisarts meestal genoeg.

In de overdracht staat wat de volgende zorgverlener moet weten om meteen goed verder te kunnen: de reden van opname, wat er gebeurd is, hoe zelfstandig de patiënt is, welke zorg nog nodig is (wondzorg, voeding, mobiliteit), wat de patiënt en de familie weten, en waar ze op moeten letten. Een vaste volgorde helpt; veel verpleegkundigen gebruiken daarvoor SBAR.

Het medicatieoverzicht is een veelgemaakte fout

Bij ontslag verandert de medicatie vaak: er komt iets bij, er stopt iets of de dosis is anders. Loop het actuele medicatieoverzicht samen met de patiënt na en vergelijk het met wat hij thuis heeft liggen, zodat hij niet zijn oude en nieuwe medicijnen door elkaar neemt.

Voorbeeld: een opname en een ontslag

Meneer Jansen, 81 jaar, komt via de spoedeisende hulp binnen met een longontsteking. Hoe ziet zijn opname eruit volgens de checklist?

Je leest in het dossier dat hij zuurstof krijgt en antibiotica via het infuus. Je zet zuurstof klaar bij het bed en regelt de deurkaart, het bedkaartje en een polsbandje. Bij aankomst meet je de vitale functies: saturatie 92% met 2 liter zuurstof, temperatuur 38,4 °C. Je laat de arts weten dat meneer er is.

In het opnamegesprek vertel je over de bezoektijden en de bel. Uit de SNAQ blijkt dat hij de laatste weken slecht eet en drie kilo is afgevallen; je schakelt de diëtist in. Zijn thuismedicatie neem je in beheer, omdat hij nog suf is. Je controleert of zijn penicillineallergie in het EPD staat. Dan werk je de orders uit, bloedkweken en een thoraxfoto, en rapporteer je.

Vijf dagen later mag meneer Jansen naar huis, met thuiszorg. Wat regel je?

De thuiszorg komt twee keer per dag helpen met wassen; dat heb je twee dagen eerder aangevraagd. Zijn dochter haalt hem op. Je verwijdert het infuus. De arts heeft het actuele medicatieoverzicht, de recepten en de artsenbrief klaar.

Je schrijft een verpleegkundige overdracht voor de thuiszorg, met de hulp die hij nodig heeft bij de ADL en het advies van de diëtist, en de fysiotherapeut draagt over aan de fysiotherapeut thuis. Met meneer en zijn dochter loop je de medicatie door: de antibiotica nog drie dagen, en bel de huisarts als de koorts terugkomt of hij benauwder wordt. Zijn eigen medicijnen en spullen gaan mee, en de controle op de polikliniek over zes weken staat op papier.

Wat vergeet je snel?

  • Allergieën die de patiënt wel noemt, maar die niet in het EPD staan.
  • Thuismedicatie die nog in de kast ligt bij ontslag, of oude medicatie die thuis niet wordt opgeruimd.
  • Het codebeleid bij vervoer met de ambulance.
  • De overdracht aan paramedici, zoals de fysiotherapeut of de diëtist.
  • Uitleg over alarmsignalen: bij welke klachten de patiënt belt, en naar wie.

Bij de opname hoort ook een nulmeting van de vitale functies. Wat normaal is, staat in het artikel over de normaalwaarden van de vitale functies.

Veelgestelde vragen

Wat moet je regelen bij de opname van een patiënt in het ziekenhuis?

Lees je eerst in, maak de kamer en het bed klaar met de apparatuur die nodig is, en regel de deurkaart, het bedkaartje en het polsbandje. Bij de ontvangst controleer je de vitale functies en laat je de arts weten dat de patiënt er is. Daarna volgen het opnamegesprek, de controle van allergieën in het EPD, de orders van de arts en de rapportage.

Wat is een opnamegesprek?

Het opnamegesprek is het eerste gesprek van de verpleegkundige met een nieuwe patiënt. Je legt de afdelingsregels uit, neemt de verpleegkundige anamnese af, inclusief vragenlijsten zoals de SNAQ en de Katz, en maakt afspraken over de thuismedicatie: beheert de verpleging die, of de patiënt zelf? Ook vraag je naar allergieën.

Wat zijn de SNAQ en de Katz bij de opname?

De SNAQ is een korte vragenlijst om ondervoeding op te sporen: onbedoeld afvallen, minder eetlust en bijvoeding of sondevoeding. De Katz-ADL meet hoe zelfstandig iemand is bij dagelijkse handelingen zoals wassen, aankleden en naar het toilet gaan. Welke vragenlijsten je afneemt, en bij wie, staat in het protocol van je afdeling.

Wat regel je bij het ontslag van een patiënt uit het ziekenhuis?

Regel zorg en hulpmiddelen voor thuis en het vervoer, verwijder infuus- en andere lijnen, en zorg voor een actueel medicatieoverzicht, recepten en de artsenbrief. Schrijf een verpleegkundige overdracht als de patiënt naar thuiszorg of een andere instelling gaat, en draag over aan paramedici. Leg medicatie, leefregels en alarmsignalen uit, geef eigen spullen mee en plan de afspraken.

Wat is een verpleegkundige overdracht en wanneer schrijf je die?

Een verpleegkundige overdracht is het verslag van de verpleegkundige zorg voor wie de zorg na het ziekenhuis overneemt, zoals de thuiszorg of het verpleeghuis. Je schrijft hem bij overplaatsing en als de patiënt thuis zorg krijgt. Er staan in: de reden van opname, wat er is gebeurd, welke zorg nog nodig is en waar je op moet letten.

Wat is het verschil tussen de artsenbrief en de verpleegkundige overdracht?

De artsenbrief, of ontslagbrief, schrijft de arts voor de huisarts: diagnose, behandeling, medicatie en het medisch beleid. De verpleegkundige overdracht schrijf jij voor de zorg die het overneemt: hoe zelfstandig de patiënt is, wondzorg, voeding, mobiliteit, wat de patiënt en de familie weten, en waar ze op moeten letten. De twee vullen elkaar aan.

Wat betekent codebeleid bij het ontslag?

Het codebeleid is de afspraak over reanimeren en andere behandelbeperkingen, zoals wel of niet naar de intensive care. Gaat een patiënt met de ambulance naar huis of naar een andere instelling, dan geef je dat beleid mee, zodat het ambulancepersoneel weet wat ze wel en niet moeten doen als er onderweg iets gebeurt.

Geldt deze checklist ook bij opname in het verpleeghuis?

De kaart is geschreven voor het ziekenhuis, maar veel punten gelden ook in het verpleeghuis: inlezen, een kamer klaarmaken, het opnamegesprek, allergieën en de afspraken over medicatie. Wat in het verpleeghuis daarbij komt, zoals het zorgleefplan en de indicatie, verschilt per organisatie. Volg daarvoor het opnameprotocol van je eigen locatie.

Voorkant van de kaart Opname- en ontslagchecklist
Achterkant van de kaart Opname- en ontslagchecklist

De kaart voor aan je uniform

Opname- en ontslagchecklist

Alles uit dit artikel staat op deze kaart: 7 × 12 cm, afneembaar kunststof, met een clip aan je pak. Voor € 4,95, of als onderdeel van de Set van 5 (€ 23,95, clip inbegrepen) en de Pick & Click met twintig kaarten.

Werk je bij een leerhuis, opleiding of op een afdeling? Laat de Checklist opname & ontslag-kaart op maat maken met jullie eigen afkapwaarden, belnummers en logo, of bestel de bestaande kaart voor het hele team tegen staffelprijs. Kaarten op maat · Zakelijk bestellen

Bronnen en controle

  • De referentiekaart Opname- en ontslagchecklist van ZorgZipper (uitgave 2021).
  • V&VN, Richtlijn Verpleegkundige en verzorgende verslaglegging (2021) en de Handreiking verpleegkundige overdracht.
  • Richtlijn Overdracht van medicatiegegevens in de keten (2019): het actueel medicatieoverzicht bij opname en ontslag.
  • VMS Veiligheidsprogramma, Kwetsbare ouderen: screening op ondervoeding (SNAQ) en ADL-afhankelijkheid (Katz-ADL).
  • Patiëntenfolders over opname en ontslag van Nederlandse ziekenhuizen (onder meer Amphia en ASz).

Inhoud gecontroleerd op 15 november 2026. Volg altijd het protocol van je eigen afdeling; dat gaat vóór elke naslagkaart.

Een kaart uit de zorgbingo

Gratis voor je team

De zorgbingo in je mail

Acht bingokaarten vol situaties uit een dienst, van ‘familie belt 3x’ tot ‘hele dienst niet geplast’. Print ze voor je team of je klas en kruis af wat je meemaakt. Wil je ook de nieuwsbrief met nieuwe artikelen en kaarten? Zet dan het vinkje aan.

Je krijgt de pdf per mail. Zie de privacyverklaring.

Lukt het niet? Download de pdf dan direct.

Lees ook