Kennisbank · 7 min lezen
Bristol Stool Chart en de kleur van ontlasting: wat is normaal?
De Bristol Stool Chart is een schaal van type 1 tot 7 waarmee je de vorm van ontlasting beschrijft: type 1 en 2 passen bij obstipatie, type 3 en 4 zijn normaal en type 5 tot 7 passen bij diarree. Naast de vorm let je op de kleur. Bruin is meestal normaal; zwart, rood en lichtgrijs of wit zijn signalen om verder te kijken.
Wat is de Bristol Stool Chart?
De Bristol Stool Chart, ook wel Bristol-ontlastingsschaal of Bristol stool schaal genoemd, verdeelt ontlasting in zeven typen, van harde keutels tot waterige ontlasting. Twee artsen uit Bristol, Lewis en Heaton, maakten de schaal in 1997 om ontlasting zonder misverstanden te beschrijven. In plaats van “wat dunnetjes” schrijf je “Bristol type 6”, en iedereen weet wat je bedoelt. Op de voorkant van de kaart Meten is weten: ontlasting staan de zeven typen met een tekening en drie groepen:
- Obstipatie: type 1 en 2.
- Normaal: type 3 en 4.
- Diarree: type 5, 6 en 7.
Op de achterkant staat de ontlastingkleurenkaart: zeven kleuren met wat ze kunnen betekenen. Samen geven de twee kanten je de taal om ontlasting te observeren en over te dragen.
Bristol Stool Chart in het Nederlands: type 1 tot 7
De tabel volgt de voorkant van de kaart.
| Type | Hoe het eruitziet | Groep |
|---|---|---|
| 1 | Keutels | Obstipatie |
| 2 | Worstvormig, klonterig | Obstipatie |
| 3 | Worstvormig, barstjes aan de buitenkant | Normaal |
| 4 | Worstvormig, glad, zacht | Normaal |
| 5 | Zachte delen met randen | Diarree |
| 6 | Zachte, papperige delen met rafelige randen | Diarree |
| 7 | Waterig, helemaal vloeibaar | Diarree |
Hoe lager het type, hoe langer de ontlasting in de darm heeft gezeten en hoe meer vocht eruit is gehaald. Type 1 en 2 blijven lang in de dikke darm, type 6 en 7 gaan er snel doorheen. Dat maakt de schaal ook bruikbaar om te volgen of laxeermiddelen of een dieet werken.
Welk type is normaal?
Op de kaart zijn type 3 en 4 normaal: worstvormig, met barstjes of glad en zacht. Maar de kaart zegt er ook iets bij dat je niet moet overslaan: iedereen heeft een eigen ontlastingspatroon. Ken je het patroon van je patiënt, dan zie je een verandering sneller. Vraag bij de opname dus hoe vaak iemand normaal ontlasting heeft en hoe die eruitziet, en noteer dat.
Obstipatie: type 1 en 2
Harde keutels of klonterige worsten passen bij obstipatie, zeker als iemand ook minder vaak ontlasting heeft, moet persen of het gevoel heeft dat er nog iets zit. In het ziekenhuis en het verpleeghuis zie je het vaak bij bedlegerigheid, weinig drinken en medicijnen zoals opiaten. Hoe je obstipatie behandelt, staat in het protocol van je afdeling en de NHG-Standaard Obstipatie.
Diarree: type 5, 6 en 7
Bij dunne ontlasting kijk je naar hoe vaak het gebeurt, of het nieuw is en wat er verder speelt: koorts, buikpijn, een droge mond, minder plassen. Diarree kost vocht en zouten; houd daarom de vochtbalans bij en let op tekenen van uitdroging. Nieuwe diarree bij een opgenomen patiënt kan besmettelijk zijn: volg de hygiënemaatregelen van je instelling.
Waterige diarree kan ook obstipatie zijn
Bij een patiënt met hardnekkige obstipatie kan dunne ontlasting langs een harde prop in de endeldarm lopen. Dat heet overloopdiarree. Het lijkt op type 7, maar de oorzaak is het tegenovergestelde. Denk eraan bij ouderen en bedlegerige patiënten die lang geen normale ontlasting hadden, en overleg met de arts voordat je iets tegen de diarree geeft.Kleur ontlasting: betekenis per kleur
De achterkant van de kaart is de ontlastingkleurenkaart. Per kleur staat er of het meestal normaal is, een variatie of een signaal, en wat de oorzaak kan zijn.
| Kleur | Op de kaart | Wat het kan betekenen |
|---|---|---|
| Bruin | Meestal normaal | Meest voorkomende, gezonde kleur. Op kleur alleen kun je geen aandoening uitsluiten. |
| Lichtbruin | Normale variatie | Kan door voeding, medicatie of een verandering in de spijsvertering komen. |
| Geel | Let op kenmerken | Kan door snelle darmpassage of verminderde vetvertering komen. |
| Groen | Vaak onschuldig | Kan door voeding (bladgroenten), kleurstoffen of snelle darmpassage komen. |
| Zwart | Alarmsignaal | Kan wijzen op een bloeding hoog in het maag-darmkanaal, of onschuldig door ijzerpreparaten. |
| Rood | Kan bloed zijn | Mogelijk bloed uit het onderste deel van de darm, of voeding of kleurstoffen. Check vermenging, stolsels, klachten en circulatie. |
| Lichtgrijs/wit | Alarmsignaal | Kan wijzen op verminderde galafvoer; let op icterus, donkere urine, jeuk, koorts en buikpijn. |
Wat is de normale kleur van ontlasting?
Bruin, in allerlei tinten. De kleur komt van galkleurstof (bilirubine) die in de darm verder wordt afgebroken. Lichtbruin is volgens de kaart een normale variatie, en groen is vaak onschuldig: na een bord spinazie, door kleurstoffen, of omdat de ontlasting snel door de darm ging en de gal nog niet helemaal is omgezet.
Zwarte ontlasting: bloed of ijzer?
Zwart is op de kaart een alarmsignaal. Bloed uit de slokdarm, de maag of de twaalfvingerige darm wordt onderweg verteerd en maakt de ontlasting zwart, plakkerig en glanzend, als teer, met een opvallende geur. Ijzertabletten kleuren de ontlasting ook donker tot zwart, maar die is dan meestal niet plakkerig. Kijk dus naar de medicatielijst, maar vertrouw daar niet blind op: meet de pols en bloeddruk, kijk of de patiënt bleek of duizelig is, en overleg met de arts.
Rode ontlasting: kan bloed zijn
Rood bloed komt meestal uit het laatste deel van de darm. Rode bieten en kleurstoffen kunnen er net zo uitzien. De kaart geeft vier dingen om te checken:
- Vermenging: zit het bloed door de ontlasting heen, of ligt het erop of op het toiletpapier?
- Stolsels: zie je stolsels, of is het helder rood?
- Klachten: buikpijn, koorts, veranderd ontlastingspatroon?
- Circulatie: hoe zijn de pols, de bloeddruk en de huidskleur?
Stopverfkleurige ontlasting: lichtgrijs of wit
Lichtgrijze of witte ontlasting, ook wel stopverfkleurig genoemd, betekent dat er weinig gal in de darm komt. Dat kan door een afsluiting van de galwegen, bijvoorbeeld door een galsteen of een tumor, of door een leverprobleem. Op de kaart is het een alarmsignaal, met de vijf dingen waar je dan op let: icterus (geel zien), donkere urine, jeuk, koorts en buikpijn. Meld het aan de arts. Bij een baby is stopverfkleurige ontlasting altijd een reden om direct te overleggen.
Een observatiehulpmiddel, geen diagnose-instrument
Dat staat letterlijk op de kaart. Beoordeel een afwijking altijd in samenhang met het klinische beeld: kleur, consistentie, frequentie, hoeveelheid, verandering, medicatie, voeding en bijkomende klachten. Een kleur of type is een reden om te kijken en te vragen, niet een conclusie.Ontlasting observeren en rapporteren
Met de kaart erbij kun je in één regel rapporteren wat een collega of de arts moet weten. Noteer:
- Het Bristol-type, bijvoorbeeld "Bristol 6"
- De kleur, met de woorden van de kaart
- Hoe vaak, en sinds wanneer het anders is dan normaal voor deze patiënt
- De hoeveelheid, en bijzonderheden zoals slijm, bloed, een vettige of drijvende ontlasting
- Wat er verder speelt: medicatie (laxantia, opiaten, ijzer, antibiotica), voeding, vochtinname en klachten
Gebruik je een defecatielijst, zet daar dan het type en de kleur bij. Zo zie je na een paar dagen een patroon, en kun je met de arts afspreken wanneer je belt. In een SOAP-rapportage horen het Bristol-type en de kleur bij de O, de objectieve gegevens.
Voorbeeld: zwarte ontlasting bij een oudere patiënt
Meneer Jansen, 79 jaar, gebruikt ijzertabletten en een bloedverdunner. Vanochtend heeft hij zwarte, dunne ontlasting. Is dat het ijzer?
Misschien, maar dat weet je pas als je verder kijkt. Je pakt de kaart: zwart is een alarmsignaal, met twee mogelijke oorzaken, een bloeding hoog in het maag-darmkanaal of ijzerpreparaten.
Je kijkt naar de ontlasting: plakkerig, glanzend, met een sterke geur, en dunner dan normaal. Je meet de vitale functies: pols 108, bloeddruk 98/60, meneer is bleek en duizelig bij het rechtop zitten. Hij gebruikt een bloedverdunner. Dat past niet bij alleen ijzer.
Je belt de arts met SBAR: zwarte, teerachtige ontlasting sinds vanochtend, pols 108, bloeddruk 98/60, bleek en duizelig, gebruikt ijzer en een bloedverdunner. Je maakt je zorgen over een bloeding in de maag of darm en vraagt de arts direct te komen kijken. Tot die tijd blijft meneer in bed en houd je de vitale functies bij.
Welke vitale functies je meet en wat normaal is, lees je bij de normaalwaarden van de vitale functies; hoe je een patiënt die achteruitgaat systematisch beoordeelt, bij de ABCDE-methode.
Veelgestelde vragen
Wat is de Bristol Stool Chart?
De Bristol Stool Chart, in het Nederlands de Bristol-ontlastingsschaal, is een schaal van zeven typen waarmee je de vorm van ontlasting beschrijft. De schaal komt uit 1997 van de Universiteit van Bristol. Type 1 zijn harde keutels, type 7 is waterige ontlasting. Op de kaart passen type 1 en 2 bij obstipatie, type 3 en 4 zijn normaal en type 5 tot en met 7 passen bij diarree.
Welk Bristol-type is normaal?
Volgens de kaart zijn type 3 en type 4 normaal. Type 3 is worstvormig met barstjes aan de buitenkant, type 4 is worstvormig, glad en zacht. Iedereen heeft wel een eigen patroon, zegt de kaart erbij: een patiënt die altijd type 3 heeft en nu type 6, vraagt meer aandacht dan iemand voor wie type 5 gewoon is.
Wat betekent Bristol type 5 of type 6?
Type 5 is zachte ontlasting in losse stukjes met duidelijke randen, type 6 zijn zachte, papperige delen met rafelige randen. Op de kaart vallen ze allebei onder diarree, net als type 7, waterige ontlasting. Kijk bij type 5 of 6 ook naar hoe vaak het voorkomt, of het nieuw is en of er klachten bij zijn, zoals buikpijn, koorts of uitdroging.
Wat is de normale kleur van ontlasting?
Bruin is de meest voorkomende, gezonde kleur, en lichtbruin is volgens de kaart een normale variatie. De bruine kleur komt van galkleurstof die in de darm wordt omgezet. Groen is vaak onschuldig, bijvoorbeeld door bladgroenten. De kaart zegt er wel bij: op kleur alleen kun je geen aandoening uitsluiten. Kijk dus ook naar de vorm, de frequentie en klachten.
Wat betekent stopverfkleurige ontlasting?
Stopverfkleurige ontlasting is lichtgrijs of wit, zoals ouderwetse stopverf. Op de kaart is dat een alarmsignaal: het kan wijzen op een verminderde galafvoer, bijvoorbeeld door een afsluiting van de galwegen. Let dan ook op geel zien (icterus), donkere urine, jeuk, koorts en buikpijn, en meld het aan de arts. Bij een baby is stopverfkleurige ontlasting altijd een reden om direct te overleggen.
Wat betekent zwarte ontlasting?
Zwarte ontlasting is op de kaart een alarmsignaal: het kan wijzen op een bloeding hoog in het maag-darmkanaal, zoals de maag of de twaalfvingerige darm. Bloed dat daar vandaan komt, wordt onderweg zwart en plakkerig, als teer. Zwarte ontlasting kan ook onschuldig zijn door ijzerpreparaten. Twijfel je, kijk dan naar de medicatie, de vitale functies en klachten, en overleg met de arts.
Wat betekent rode ontlasting?
Rode ontlasting kan bloed zijn, meestal uit het onderste deel van de darm, maar ook voeding zoals rode bieten of kleurstoffen kunnen de ontlasting rood kleuren. De kaart zegt: check vermenging, stolsels, klachten en circulatie. Zit het bloed door de ontlasting of alleen erop, zijn er stolsels, en hoe zijn de pols en bloeddruk? Dat zijn de gegevens die de arts van je wil horen.
Wat betekent gele ontlasting?
Gele ontlasting kan volgens de kaart komen door een snelle darmpassage of een verminderde vetvertering. Bij een verminderde vetvertering is de ontlasting vaak ook vettig, glanzend, moeilijk door te spoelen en drijft ze. Let daarom bij gele ontlasting op die kenmerken en op klachten. Bij baby's die borstvoeding krijgen, is gele ontlasting juist normaal.
De kaart voor aan je uniform
Meten is weten: ontlasting
Alles uit dit artikel staat op deze kaart: 7 × 12 cm, afneembaar kunststof, met een clip aan je pak. Voor € 4,95, of als onderdeel van de Set van 5 (€ 23,95, clip inbegrepen) en de Pick & Click met twintig kaarten.
Werk je bij een leerhuis, opleiding of op een afdeling? Laat de Ontlasting (Bristol)-kaart op maat maken met jullie eigen afkapwaarden, belnummers en logo, of bestel de bestaande kaart voor het hele team tegen staffelprijs. Kaarten op maat · Zakelijk bestellen
