Kennisbank · 6 min lezen
Anatomische termen van positie: proximaal, distaal, lateraal, mediaal en meer
Anatomische termen van positie beschrijven waar iets aan het lichaam zit, steeds vanuit de anatomische houding. Proximaal betekent dicht bij de romp en distaal ver van de romp; lateraal is aan de zijkant en mediaal naar het midden toe. Daarnaast heb je craniaal en caudaal, en ventraal en dorsaal.
Wat zijn anatomische termen van positie?
Anatomische termen van positie zijn vaste woorden waarmee je beschrijft waar iets aan het lichaam ligt, zonder misverstand over wat links, boven of voor is. Op de kaart Algemeen: anatomie staan er acht, in vier paren. Elke term heeft een tegenhanger:
- Craniaal en caudaal: aan de kant van de schedel, aan de kant van het staartbeen.
- Lateraal en mediaal: aan de zijkant, naar het midden toe.
- Ventraal en dorsaal: aan de buikzijde, aan de rugzijde.
- Proximaal en distaal: dicht bij de romp, ver van de romp.
Op de voorkant van de kaart zie je ze getekend rond een figuur, met de letters A tot en met H. De achterkant zegt per letter wat de term betekent.
De anatomische houding: daar begint het mee
Alle termen gaan uit van dezelfde houding: de mens staat rechtop, kijkt naar voren, de armen hangen langs het lichaam en de handpalmen wijzen naar voren. Dat heet de anatomische houding. Ligt je patiënt op zijn zij of in buikligging, dan blijven de termen hetzelfde. Een drukplek op het heiligbeen is altijd dorsaal, ook als de patiënt op zijn buik ligt.
Links en rechts zijn die van de patiënt
Je beschrijft altijd vanuit de patiënt. Staat er in het dossier een wond aan de laterale zijde van het rechteronderbeen, dan is dat de buitenkant van zijn rechterbeen, ook al zie jij hem aan jouw linkerkant als je tegenover hem staat.Anatomische termen tabel: A tot en met H
De tabel volgt de letters van de kaart, met de tegenhanger van elke term en een voorbeeld uit de praktijk.
| Term | Betekenis (kaart) | Tegenhanger | Voorbeeld | |
|---|---|---|---|---|
| A | Craniaal | aan de kant van de schedel | caudaal | De borstkas ligt craniaal van de buik |
| B | Caudaal | aan de kant van het staartbeen | craniaal | Het bekken ligt caudaal van de navel |
| C | Lateraal | aan de zijkant | mediaal | De laterale malleolus, de enkelknobbel aan de buitenkant |
| D | Mediaal | naar het midden toe | lateraal | De mediale malleolus, de enkelknobbel aan de binnenkant |
| E | Ventraal | aan de buikzijde | dorsaal | Een stoma zit ventraal op de buik |
| F | Dorsaal | aan de rugzijde | ventraal | Een drukplek op het heiligbeen ligt dorsaal |
| G | Proximaal | dicht bij de romp | distaal | De elleboog ligt proximaal van de pols |
| H | Distaal | ver van de romp | proximaal | De vingertoppen zijn het meest distale deel van de arm |
Proximaal en distaal: betekenis en verschil
Dit is het paar waar de meeste vragen over gaan. Proximaal betekent dicht bij de romp, distaal ver van de romp. Je gebruikt ze vooral bij armen en benen, en het is altijd een vergelijking: de knie ligt distaal van de heup, maar proximaal van de enkel.
Ezelsbruggetje
Distaal klinkt als distance: afstand, ver weg. Proximaal klinkt als proximity: nabijheid, dichtbij.
Waar kom je het tegen?
- Bij een breuk: een distale radiusfractuur is een breuk van het spaakbeen vlak bij de pols, het einde dat het verst van de romp ligt.
- Bij de doorbloeding: na gips, een drukverband of een operatie aan een arm of been controleer je distaal van die plek de kleur, de temperatuur, het gevoel en de pols.
- Bij een infuus: je prikt vaak eerst zo distaal mogelijk, bijvoorbeeld op de hand. Mislukt de prik, dan kun je proximaal daarvan opnieuw prikken in hetzelfde bloedvat.
- Bij lijnen en katheters: het proximale lumen of de proximale opening ligt het dichtst bij de plek waar de lijn het lichaam ingaat, het distale lumen bij de tip.
Lateraal en mediaal
Lateraal betekent aan de zijkant, mediaal naar het midden toe. Het midden is de denkbeeldige lijn die je van de kruin tot tussen de voeten trekt, en die het lichaam in een linker- en een rechterhelft verdeelt. Op de kaart is dat lijn D, met aan beide kanten een pijl C naar buiten.
Let op de anatomische houding: de handpalmen wijzen naar voren. Daardoor ligt de duim lateraal en de pink mediaal, ook als je patiënt zijn hand anders houdt. Bij het been ligt de grote teen mediaal.
Ventraal en dorsaal
Ventraal betekent aan de buikzijde, dorsaal aan de rugzijde. In de wondzorg en bij decubitus gebruik je dit paar veel: drukplekken bij een patiënt in rugligging liggen dorsaal, zoals op het heiligbeen, de hielen en de schouderbladen.
Twee dingen om op te letten. In veel boeken staan anterior (voor) en posterior (achter); bij een staand mens is dat hetzelfde als ventraal en dorsaal. En bij de hand en voet is dorsaal de rug van de hand en de bovenkant van de voet. Daarom heet de pols op de voetrug de arteria dorsalis pedis.
Craniaal en caudaal
Craniaal betekent aan de kant van de schedel, caudaal aan de kant van het staartbeen. Cranium is Latijn voor schedel, cauda voor staart. Je ziet ze vooral in verslagen van röntgenfoto's en scans, en bij beschrijvingen van de romp: “de wond loopt van de navel 5 cm naar caudaal”. In plaats daarvan worden ook superior en inferior gebruikt, zoals bij de vena cava superior en inferior, de bovenste en onderste holle ader.
Voorbeeld: een wond beschrijven met anatomische termen
Mevrouw Visser, 82 jaar, is gevallen. Ze heeft een huidscheur aan haar linkeronderarm en een blauwe plek op haar heup. Hoe beschrijf je dat in het dossier, zodat je collega het meteen vindt?
Je kijkt vanuit mevrouw zelf, in de anatomische houding. De huidscheur zit aan de duimkant van haar linkeronderarm, een handbreedte boven de pols. Dat is de laterale zijde, distaal op de onderarm.
Je schrijft: “Huidscheur van 4 cm aan de laterale zijde van de linkeronderarm, circa 8 cm proximaal van de pols. Hematoom van 6 bij 5 cm lateraal op de rechterheup.” Daarna controleer je distaal van de huidscheur de kleur, de warmte en het gevoel van haar hand, en noteer je dat ook.
Je collega van de avonddienst leest het en weet zonder te zoeken waar ze moet kijken. Hoe je de wond zelf beschrijft, lees je bij het TIME-model voor wondzorg.
Veelgestelde vragen
Wat betekent distaal?
Distaal betekent ver van de romp, of verder weg van het punt waar een arm, been of bloedvat begint. De hand ligt distaal van de elleboog, de tenen liggen distaal van de knie. In de verpleegkunde zie je het vaak bij breuken en bij de doorbloeding: na een gips of een operatie controleer je de kleur, temperatuur en pols distaal van de plek, dus verder naar de hand of voet toe.
Wat betekent proximaal?
Proximaal betekent dicht bij de romp, of dichter bij het beginpunt. De schouder ligt proximaal van de elleboog, de knie proximaal van de enkel. Het tegenovergestelde is distaal. Bij een infuus prik je vaak eerst distaal, bijvoorbeeld op de hand, zodat je bij een mislukte poging proximaal van die plek opnieuw kunt prikken in hetzelfde bloedvat.
Wat is het verschil tussen proximaal en distaal?
Proximaal is dicht bij de romp, distaal is ver van de romp. Je gebruikt het paar vooral bij armen en benen: de elleboog ligt proximaal van de pols, de pols distaal van de elleboog. Het is altijd een vergelijking tussen twee punten. Een plek is dus nooit gewoon distaal, maar distaal van iets anders.
Wat betekenen lateraal en mediaal?
Lateraal betekent aan de zijkant, mediaal naar het midden toe. Het midden is de denkbeeldige lijn die het lichaam verticaal in een linker- en rechterhelft verdeelt. De duim ligt in de anatomische houding lateraal, de pink mediaal. De enkelknobbel aan de buitenkant is de laterale malleolus, die aan de binnenkant de mediale malleolus.
Wat betekenen ventraal en dorsaal?
Ventraal betekent aan de buikzijde, dorsaal aan de rugzijde. Een drukplek op het heiligbeen ligt dorsaal, een stoma ventraal. In veel boeken zie je ook anterior (voor) en posterior (achter); bij een staand mens betekent dat hetzelfde als ventraal en dorsaal. Bij de hand en voet is dorsaal de rug van de hand of de bovenkant van de voet.
Wat betekenen craniaal en caudaal?
Craniaal betekent aan de kant van de schedel, caudaal aan de kant van het staartbeen. Het woord cranium is Latijn voor schedel, cauda voor staart. De borstkas ligt craniaal van de buik, het bekken caudaal van de buik. In plaats daarvan worden ook superior (boven) en inferior (onder) gebruikt, bijvoorbeeld bij de vena cava superior en inferior.
Wat is het tegenovergestelde van distaal?
Het tegenovergestelde van distaal is proximaal. De acht termen op de kaart vormen vier paren die elkaars tegenovergestelde zijn: craniaal en caudaal, lateraal en mediaal, ventraal en dorsaal, en proximaal en distaal. Wie één term van een paar kent, kent dus meteen de andere.
Wat betekenen mesiaal en distaal bij tanden?
In de tandheelkunde betekent distaal iets anders: de kant van een tand die van het midden van de tandboog af ligt, naar achteren in de mond. Mesiaal is de kant naar het midden van de tandboog toe, naar de voortanden. Die betekenis staat niet op de kaart, die over het hele lichaam gaat. In de verpleegkunde bedoel je met distaal bijna altijd ver van de romp.
De kaart voor aan je uniform
Algemeen: anatomie
Alles uit dit artikel staat op deze kaart: 7 × 12 cm, afneembaar kunststof, met een clip aan je pak. Voor € 4,95, of als onderdeel van de Set van 5 (€ 23,95, clip inbegrepen) en de Pick & Click met twintig kaarten.
Werk je bij een leerhuis, opleiding of op een afdeling? Laat de Anatomie-kaart op maat maken met jullie eigen afkapwaarden, belnummers en logo, of bestel de bestaande kaart voor het hele team tegen staffelprijs. Kaarten op maat · Zakelijk bestellen
